Czy wiesz, że na dzień 17.01.2025 r. w programie „Czyste Powietrze” złożono już ponad 1 milion wniosków na ponad 38 miliardów złotych dofinansowania?
Na stronach rządowych możemy przeczytać, że przekazano kolejne 800 milionów złotych na program „Czyste Powietrze”. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w tym roku obrał sobie za cel nie tylko walkę ze smogiem, ale także walkę z nieuczciwymi instalatorami i formami związanymi z OZE ( odnawialnymi źródłami energii ).
Wielu inwestorów czekało na wznowienie tego programu, który w poprzednich latach znacząco przyczynił się do wymiany nieekologicznych urządzeń grzewczych „kopciuchów” oraz do docieplenia styropianem starszych domów jednorodzinnych. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w tym roku także planuje przeznaczyć około 8 miliardów złotych na dopłaty do termomodernizacji domów i wymiany kopciuchów.
* NFOŚiGW pozyskał ponad 21 mld zł finansowania na „Czyste Powietrze” – 13,9 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy (KPO) oraz 7,6 mld zł z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS).
* W tym roku planowane jest nowe źródło finansowania programu z Funduszu Modernizacyjnego. W lutym NFOŚiGW składa wniosek do Europejskiego Banku Inwestycyjnego na kwotę 10 mld zł.
* Pieniądze przekazywane są na konta WFOŚiGW zgodnie z planem w transzach, według zgłaszanego przez nie zapotrzebowania. W minionym roku do WFOŚiGW wpłynęło ponad 6,3 mld zł, w obecnym roku już przekazano 98 mln zł z KPO i kolejne 800 mln zł trafi na konta funduszy z budżetu FEnIKS.
* 31 stycznia br. obędzie się spotkanie w NFOŚiGW z firmami wykonawczymi, które czekają na wypłaty w programie „Czyste Powietrze”.
* Trwa remont programu „Czyste Powietrze”, zaplanowany do 31 marca br. W ramach konsultacji społecznych wpłynęło kilka tysięcy uwag, które są obecnie analizowane pod kątem nowych zapisów programu.
* WFOŚiGW zwiększyły liczbę kontroli w terenie ze względu na nadużycia ze strony nieuczciwych wykonawców. Wojewódzkie fundusze pracują nad rozpatrywaniem zaległych wniosków i wypłat.
NFOŚiGW wdraża ogólnopolski program „Czyste Powietrze” pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ). Odpowiada za przygotowanie zasad programu, w tym dokumentacji i wytycznych, jak również za zapewnienie we współpracy z odpowiednimi resortami finansowania programu. Z kolei WFOŚiGW jako odrębne, niezależne od NFOŚiGW jednostki, zajmują się przyjmowaniem, rozpatrywaniem, rozliczaniem wniosków o dofinansowanie i wypłatą środków w programie na terenie swoich województw.
Z czego finansowany jest program „Czyste Powietrze”?
Program „Czyste Powietrze” ma zapewnione dwa źródła finansowania na najbliższe lata: KPO i FEnIKS. Środki z KPO są przekazywane na dofinansowanie dla wniosków złożonych przed 22 kwietnia 2024 r. Z kolei finansowanie z FEnIKS przeznaczone jest na dotacje przyznane na podstawie wniosków złożonych od 22 kwietnia 2024 r. W następnej kolejności, jeszcze w tym roku, program „Czyste Powietrze” ma być zasilany środkami z Funduszu Modernizacyjnego. NFOŚiGW planuje w lutym złożyć wniosek do Europejskiego Banku Inwestycyjnego o przyznanie na ten cel finansowania.
W 2024 r. na wypłaty dla beneficjentów programu „Czyste Powietrze” NFOŚiGW przekazał do wojewódzkich funduszy ponad 6,3 mld zł. W 2025 r. w ramach „Czystego Powietrza” planowane są łączne wypłaty na konta WFOŚiGW w wysokości ok. 8 mld zł (w tym ponad 3,46 mld zł z KPO, ponad 3,65 mld zł z FEnIKS).
Jakimi pieniędzmi dysponują WFOŚiGW w „Czystym Powietrzu”?
Wypłata środków z KPO na konta WFOŚiGW przebiega bez zakłóceń, zgodnie ze zgłaszanym przez poszczególne fundusze zapotrzebowaniem. W tym roku cztery WFOŚiGW złożyły w styczniu takie wnioski. Pierwsze trzy płatności z KPO do WFOŚiGW w Lublinie, Wrocławiu, Opolu zrealizowano na kwotę 98 mln zł. Wniosek WFOŚiGW z Warszawy z 21 stycznia na kwotę 72 mln zł jest procedowany.
W ramach finansowania z programu FEnIKS w 2024 r. WFOŚiGW otrzymały łącznie niemal 1,8 mld zł, z czego – z powodu niewykorzystanych nadwyżek – część pieniędzy została z końcem roku zwrócona (498 mln zł). Nadal część WFOŚiGW wykazuje w raportach do NFOŚiGW dodatni bilans – w niektórych funduszach są to niewielkie środki, podczas gdy w innych kwoty do wykorzystania na wypłaty są duże. Obecnie procedowana jest ścieżka przyznania kolejnej puli zaliczek z FEnIKS na I kwartał 2025 r. w wysokości 800 mln zł. Właśnie zapadły decyzje o przyznaniu tych środków i NFOŚiGW zlecił już wypłaty z tej puli.
Dialog z wykonawcami
NFOŚiGW zorganizuje 31 stycznia spotkanie z firmami wykonawczymi, które w ostatnich dniach sygnalizują, że czekają na zaliczki i wypłaty za zrealizowane przedsięwzięcia w ramach programu „Czyste Powietrze”. Przypominamy, że na wolniejszy od przewidywanego proces obsługi wniosków i rozliczania umów przez WFOŚiGW miał wpływ brak finansowania z KPO w II połowie 2023 r. przed uruchomieniem finansowania z FEnIKS. Obecna przerwa w przyjmowaniu nowych wniosków do 31 marca 2025 r. ma przyczynić się m.in. do sprawnego przeprowadzenia zaległych rozliczeń. Jednocześnie, w związku z licznymi nadużyciami w programie ze strony nieuczciwych wykonawców, trwają wzmożone i szczegółowe kontrole przeprowadzonych inwestycji, co również wpływa na spowolnienie procesu wypłat. Kontrole ujawniają m.in. zawyżanie kosztów jednostkowych, czy narzucanie bardzo wysokich marż za wykonane prace.
Nowe „Czyste Powietrze” już na wiosnę 2025
Będzie bezpieczniej i prościej aplikować o dopłaty do termomodernizacji domów – to zobowiązanie, które przyświeca reformie programu „Czyste Powietrze”. MKiŚ i NFOŚiGW, uwzględniając wnioski z konsultacji społecznych, przygotowują na wiosnę nowe zasady dofinansowania. Wprowadzone zostaną m.in. limity dotacji do kosztów jednostkowych i wypłata zaliczek na konta celowe beneficjentów. Przygotowywany jest też ogólnopolski program operatorski, który ma zapewnić najuboższej grupie społeczeństwa, zagrożonej ubóstwem energetycznym, pomoc w aplikowaniu, rozliczaniu i przeprowadzeniu inwestycji z dotacją.
Czy urzędnik z Czystego Powietrza może odmówić wypłaty dotacji na termomodernizację?
Urzędnik przyznający dotację na termomodernizację ma pewne kryteria, które muszą zostać spełnione w celu uzyskania dofinansowania. Zazwyczaj jest to audyt budynku, w którym określa się grubość styropianu oraz jego lambdę. Co się jednak stanie, jeśli wybierzemy cieplejszy styropian niż ten, który został zaproponowany w audycie energetycznym.
Oto kilka wariantów, jakie mogą wystąpić:
1. Zgodność z zaleceniami audytu – Audyt energetyczny jest często dokumentem, na podstawie którego inwestor ubiega się o dotację. Zwykle dotacja przyznawana jest na wykonanie zaleceń zawartych w audycie, w tym konkretnych parametrów materiałów jak grubość styropianu i jego lambda. W przypadku zmiany styropianu na cieplejszy (np. o lepszym współczynniku przewodzenia ciepła Lambda), urzędnik może wymagać dodatkowych wyjaśnień i uzasadnienia takiego właśnie zakupu.
2. Przekroczenie założonych parametrów – W niektórych programach dotacyjnych zmiana materiałów na lepsze (np. cieplejszy styropian) może nie stanowić problemu, a wręcz może poprawić efektywność energetyczną budynku. Jednak ważne jest, aby takie zmiany były uzgodnione z odpowiednim urzędnikiem lub organem, który administruje dotacją. Urzędnik może odmówić zakupu cieplejszego styropianu, ponieważ może to być uznane za wyłudzenie pieniędzy z programu. Taka decyzja o zakupie lepszego styropianu jest zbędnym wydatkiem, a więc narażeniem urzędu na koszty.
3. Potrzebna zgoda – Jeśli zmiana styropianu powoduje przekroczenie założeń audytu, urzędnik może poprosić o aktualizację dokumentów, np. wykonanie nowego audytu energetycznego lub dodatkowych obliczeń, które potwierdzą, że zmiana nie wpłynie negatywnie na ogólną efektywność termomodernizacji. Uważaj przy zmianie grubości styropianu na większą niż tą, zaznaczoną w audycie, ponieważ przy grubszym styropianie odległość od domu do granicy maleje, co może być niezgodne z normą budowlaną dotyczącą odległości budynków mieszkalnych do dróg i granic działki.
Podsumowując, urzędnik może nie przyznać dotacji, jeśli zmiana materiału odbiega od założeń audytu i nie jest zgodna z regulaminem programu dotacyjnego np: zbyt miękki styropian lub gorsza lambda styropianu. Warto skontaktować się z odpowiednim organem, by upewnić się, czy taka zmiana jest możliwa i jakie kroki należy podjąć, aby zapewnić zgodność z wymaganiami programu.